Австралияда сары қақпақты бакқа тасталған қоқыс тікелей жаңа затқа айналмайды — алдымен ол Materials Recovery Facility (MRF), яғни материалдарды қалпына келтіру зауытына жеткізіледі. Мұнда араласқан қағаз, шыны, пластик пен металл автоматтандырылған желі арқылы жеке материал ағындарына бөлінеді. Австралияда мұндай зауыттарды Visy, Cleanaway және Veolia сияқты ірі компаниялар пайдаланады.
1. Алғашқы сұрыптау (pre-sort). Қоқыс машинасы бактың ішіндегісін бір жерге, коммуналдық машинаға төгеді, ол зауытқа апарады. Конвейер таспасына түскенде алдымен жұмысшылар немесе автоматты жүйе бактың ішіне қате түсіп кеткен ірі заттарды (пластик пакет, мата, электроника) қолмен алып тастайды — олар жабдықты бұзуы мүмкін.
2. Айналмалы экран (trommel screen / star screen). Материал тесікті цилиндр немесе жұлдызша пішінді дискілер арқылы өтеді. Ұсақ, жалпақ заттар (қағаз, картон) жоғарыда қалып, бөлек ағынға түседі, ал ауырырақ және дөңгелек заттар (шыны, банка, пластик бөтелке) төмен қарай өтіп кетеді.
3. Магнит арқылы металл бөлу. Конвейер үстінде орналасқан күшті магнит болат пен темір банкаларды (steel/tin cans) тартып алады.
4. Eddy current сепараторы — алюминийді бөлу. Болаттан өзгеше, алюминий магнитке жабыспайды, сондықтан арнайы айналмалы магнит өрісі (eddy current) алюминий банкаларды физикалық түрде «лақтырып» бөлек контейнерге түсіреді.
5. Оптикалық сканерлер — пластик түрлерін ажырату. Инфрақызыл сәуле (near-infrared, NIR) негізіндегі сканерлер әр пластик бөлшегінің құрамын мыллисекунд ішінде анықтап, PET (1-нөмір, бөтелкелер), HDPE (2-нөмір, шампунь ыдыстары) және басқа түрлерді ауа ағынымен бөлек арналарға үрлеп жібереді.
6. Шыны бөлу. Шыны сынықтары экраннан өтіп, түсі бойынша (мөлдір, жасыл, қоңыр) немесе аралас күйде жиналады, кейін кесек тас пен қож қалдықтарынан тазартылады.
7. Байлау (baling) және сату. Әр материал (картон, PET, HDPE, алюминий, болат) жеке престелген блокқа (baled) айналдырылып, өңдеуші зауыттарға сатылады.
Материалдар қайдан не болады:
- Қағаз және картон — қайта ерітіліп, жаңа картон қорап пен газет қағазына айналады. Бұл процесс шикі целлюлозадан жасауға қарағанда әлдеқайда аз энергия жұмсайды.
- Шыны — ұсақталып (cullet), балқытылып, жаңа бөтелке мен банкаға құйылады немесе жол құрылысында абразивті материал ретінде қолданылады.
- PET пластик бөтелкелер — тазаланып, ұсақталып, түйіршікке айналады да, содан жаңа бөтелкелерге немесе полиэстер талшыққа (киім, кілем) айналады.
- Алюминий банкалар — балқытылып, жаңа банкаға айналады; бұл процесс бастапқы бокситтен алюминий алуға қарағанда шамамен 95%-ға аз энергия қажет етеді.
- Болат банкалар — металлургия зауыттарында балқытылып, жаңа болат өнімдеріне қосылады.
Бөтелке-банкаға арналған бөлек жүйе: Австралияның көп штатында (Жаңа Оңтүстік Уэльс, Квинсленд, Оңтүстік Австралия және т.б.) Container Deposit Scheme (мысалы, Жаңа Оңтүстік Уэльсте «Return and Earn» деп аталады) жұмыс істейді — адамдар бөтелке мен банканы арнайы автоматқа тапсырып, шамамен 10 центтік өтемақы алады. Бұл жүйе бөтелкелердің сары бакқа түспей, таза күйінде бөлек жиналуын қамтамасыз етіп, қайта өңдеу сапасын арттырады.
Ескерту: MRF технологиясы мен нақты пайыздық көрсеткіштер компаниялар мен штаттарға байланысты өзгеруі мүмкін; Қазақстанда ұқсас жүйе құру үшін жергілікті қоқыс құрамын алдын ала зерттеу қажет.