Жер бетіндегі кез келген нысанның орналасқан жерін, биіктігін және уақытын дәл анықтайтын ғарыштық навигация жүйесі. Оны АҚШ Қорғаныс министрлігі жасап шығарған, қазіргі таңда ол барлық смартфондар мен көліктерде тегін жұмыс істейді. GPS қалай жұмыс істейді?
- Жерсеріктер желісі: Орбитада Жерді тәулігіне екі рет айналып жүретін 24-тен астам негізгі жасанды серік бар.
- Сигнал жіберу: Әрбір серік Жерге өз орны мен дәл уақыты көрсетілген радиосигнал үздіксіз жолдайды.
- Трилатерация әдісі: Смартфоныңыздағы немесе көлігіңіздегі қабылдағыш кемінде 4 түрлі серіктен келген сигналды қабылдайды.
- Қашықтықты есептеу: Сигналдың жетіу жылдамдығы (жарық жылдамдығы) арқылы құрылғы әр серікке дейінгі қашықтықты өлшейді.
- Координатаны табу: 3 серік ендік, бойлық және биіктікті анықтаса, 4-ші серік уақыттағы дәлсіздікті түзетіп, нақты нүктені көрсетеді.
GPS туралы қызықты деректер:
- Әскери мақсатта басталып, халыққа берілді: Жүйе алғашында тек әскери бағыт үшін құрылған. 1983 жылы КСРО әскерилері абайсызда өз әуе кеңістігін бұзған кореялық жолаушылар ұшағын (KAL 007 рейсі) атып түсіргеннен кейін, АҚШ президенті Рональд Рейган азаматтық ұшу қауіпсіздігі үшін GPS жүйесін әлем халқына тегін пайдалануға рұқсат беруді бұйырды.
- Эйнштейннің салыстырмалылық теориясы: GPS жүйесінде уақытты өлшеу кезінде Альберт Эйнштейннің салыстырмалылық теориясы міндетті түрде ескеріледі. Ғарыштағы серіктердің жылдамдығы мен Жердегі тартылу күшінің айырмашылығы салдарынан спутниктердегі сағаттар Жердегілерден күн сайын 38 микросекундқа озып кетеді. Егер бұл түзету жасалмаса, навигация қателігі күн сайын шақырымдап қате бағыт көрсетер еді.